Toplu İşçi Çıkarma: Eşikler, 30 Gün Bildirim ve Usul

Ekonomik, teknolojik ya da yapısal bir nedenle bir ay içinde belli sayıda çalışanın işine son verilmesi toplu işçi çıkarmadır. Eşik işyerinin büyüklüğüne bağlıdır: 20–100 çalışanlı işyerinde 10, 101–300 çalışanlıda çalışanların %10'u, 301 ve üstünde 30 kişi. Bu durumda işveren kararı en az 30 gün önceden yazıyla bildirir ve fesihler bu bildirimden 30 gün sonra hüküm doğurur.

Ne zaman toplu işçi çıkarma sayılır?

İş Kanunu'nun 29. maddesine göre sayı, işyerinde çalışanların toplamına göre belirlenir:

İşyerindeki çalışan sayısı	Toplu çıkarma sayılan en az sayı
20 – 100	10 çalışan
101 – 300	Çalışanların %10'u
301 ve üzeri	30 çalışan

Sayıma, 17. maddeye göre bildirimli olarak ve bir aylık süre içinde, aynı ya da farklı tarihlerde yapılan fesihler girer. Çıkışları farklı günlere yaymak eşiği ortadan kaldırmaz.

Örnek işyeri	Bir ay içindeki çıkış	Sonuç
80 çalışan	5 Mart'ta 6, 28 Mart'ta 5 kişi (toplam 11)	Toplu çıkarma (eşik 10)
150 çalışan	12 kişi	Toplu çıkarma değil (eşik %10 = 15)
250 çalışan	25 kişi	Toplu çıkarma (eşik %10 = 25)
400 çalışan	30 kişi	Toplu çıkarma (eşik 30)

30 gün önceden bildirim

Maddenin ilk fıkrası:

İşveren; ekonomik, teknolojik, yapısal ve benzeri işletme, işyeri veya işin gerekleri sonucu toplu işçi çıkarmak istediğinde, bunu en az otuz gün önceden bir yazı ile, işyeri sendika temsilcilerine, ilgili bölge müdürlüğüne ve Türkiye İş Kurumuna bildirir.

Bildirim yazısında üç bilgi zorunludur:

• işten çıkarmanın sebepleri,
• etkilenecek çalışan sayısı ve grupları,
• işe son verme işlemlerinin hangi zaman aralığında yapılacağı.

Sendika temsilcileriyle görüşme

Bildirimden sonra işveren ile işyeri sendika temsilcileri görüşür. Gündem kanunda yazılıdır: toplu çıkarmayı önlemek, çıkarılacak kişi sayısını azaltmak ya da çıkarmanın çalışanlar üzerindeki olumsuz etkilerini en aza indirmek. Görüşmelerin sonunda toplantının yapıldığını gösteren bir belge düzenlenir.

Fesih ne zaman hüküm doğurur?

Fesih bildirimleri, işverenin toplu işçi çıkarma isteğini bölge müdürlüğüne bildirmesinden otuz gün sonra hüküm doğurur.

Bu bekleme, çalışanların bireysel haklarını ortadan kaldırmaz. Toplu çıkarma da 17. maddeye dayanan bildirimli bir işveren feshidir: her çalışana bildirim süresi verilir ya da ihbar tazminatı ödenir, kıdem şartını taşıyanlara kıdem tazminatı ödenir, kullanılmayan yıllık izin ücreti de çıkışta ödenir. Ayrıntı kıdem tazminatı ve ihbar yazılarımızda.

İşyeri tamamen kapanıyorsa

İşyerinin bütünüyle ve kesin olarak kapatılmasında usul hafifler. İşveren durumu en az 30 gün önceden ilgili bölge müdürlüğüne ve Türkiye İş Kurumuna bildirir ve işyerinde ilan eder; sendika temsilcileriyle görüşme yükümlülüğü bu durumda aranmaz.

SGK çıkış kodu

Her çalışanın çıkışı ayrıca işten ayrılış bildirgesiyle SGK'ya bildirilir. Toplu çıkarmada ve işyerinin kapanmasında SGK listesinde ayrı kodlar vardır:

Kod	SGK listesindeki ad
15	Toplu işçi çıkarma
17	İşyerinin kapanması

Bildirim süresi ve gecikmenin cezası işe giriş ve işten ayrılış bildirgesi yazımızda.

Altı ay öncelik hakkı

İşveren, toplu çıkarmanın kesinleşmesinden sonraki altı ay içinde aynı nitelikteki iş için yeniden çalışan almak isterse, nitelikleri uygun olan eski çalışanları tercihen işe çağırır.

Kapsam dışı hâller ve kötüye kullanma

• Mevsim ve kampanya işleri: İşten çıkarma işin niteliğinden kaynaklanıyorsa toplu çıkarma hükümleri uygulanmaz.
• İş güvencesini dolanma yasağı: İşveren bu hükümleri 18–21. maddelerin uygulanmasını engellemek için kullanamaz; aksi hâlde çalışan bu maddelere göre dava açabilir. Ayrıntı iş güvencesi yazımızda.

İK için kontrol listesi

• Bir ayı birlikte sayın. Aynı ay içinde planlanan bütün fesihleri tek listede toplayın.
• Bildirimi somut yazın. Sebepleri, etkilenecek grupları ve zaman çizelgesini açıkça gösterin.
• Tarihleri saklayın. Bölge müdürlüğüne bildirim tarihini ve görüşme tutanağını dosyalayın; 30 günlük bekleme bu tarihten işler.
• Maliyeti önceden çıkarın. Çıkacak her çalışanın kıdem, ihbar ve izin ücretini bütçeye toplu olarak yansıtın.

Sık sorulan sorular

Kaç kişi çıkarılırsa toplu işçi çıkarma olur? Bir ay içinde 20–100 çalışanlı işyerinde 10, 101–300 çalışanlıda çalışanların %10'u, 301 ve üstünde 30 kişi.

Toplu işçi çıkarma kime bildirilir? İşyeri sendika temsilcilerine, ilgili bölge müdürlüğüne ve Türkiye İş Kurumuna; en az 30 gün önceden ve yazıyla.

Toplu çıkarmada kıdem ve ihbar tazminatı ödenir mi? Evet. Toplu çıkarma bildirimli bir işveren feshidir; şartları taşıyan her çalışana kıdem ve ihbar hakları ödenir.

İşyeri kapanırken toplu çıkarma usulü uygulanır mı? Hafifletilmiş biçimde: 30 gün önceden bölge müdürlüğüne ve Türkiye İş Kurumuna bildirim ile işyerinde ilan yeterlidir.

Çıkarılan çalışanların işe dönme hakkı var mı? Altı ay içinde aynı nitelikte işe alım yapılacaksa, nitelikleri uygun olan eski çalışanlar tercihen çağrılır.

Hesaplayın

Çıkacak bütün çalışanların kıdem ve ihbar tazminatını Kıdem & İhbar ekranının Excel'le toplu hesap bölümünde tek seferde çıkarabilirsiniz.