İş Güvencesi ve İşe İade: 30 Çalışan, 6 Ay, 4-8 Ay Tazminat

İş güvencesi, 30 ya da daha fazla çalışanı olan bir işyerinde en az 6 aylık kıdemi bulunan ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan kişiyi korur: işveren bu kişinin sözleşmesini ancak geçerli bir nedenle feshedebilir. Fesih geçersiz bulunursa işveren çalışanı işe başlatır ya da 4 ila 8 aylık ücret tutarında işe başlatmama tazminatı öder; ayrıca en çok 4 aylık boşta geçen süre ücreti ödenir.

Kimler iş güvencesinden yararlanır?

İş Kanunu'nun 18. maddesine göre üç şart birlikte aranır:

Şart	Kural
Çalışan sayısı	İşyerinde 30 ya da daha fazla. İşverenin aynı işkolunda birden fazla işyeri varsa hepsindeki toplam sayılır
Kıdem	En az 6 ay. Aynı işverenin farklı işyerlerinde geçen süreler birleştirilir; 66. maddede çalışmadan sayılan süreler de hesaba girer
Sözleşme türü	Belirsiz süreli

Yer altı işlerinde çalışanlarda kıdem şartı aranmaz. İşletmenin bütününü yöneten işveren vekili ve yardımcıları ile işyerinin bütününü yöneten ve işe alma-çıkarma yetkisi olan işveren vekilleri iş güvencesi dışındadır.

Geçerli neden ve geçerli sayılmayan nedenler

Fesih, çalışanın yeterliliğinden ya da davranışlarından veya işletmenin, işyerinin ya da işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir nedene dayanmalıdır. Kanun bazı nedenlerin hiçbir zaman geçerli sayılmayacağını tek tek yazar:

Bent	Geçerli neden sayılmayan
18/a	Sendika üyeliği, iş saatleri dışında ya da işverenin izniyle iş saatlerinde sendikal faaliyet
18/b	İşyeri sendika temsilciliği yapmak
18/c	Hakkını aramak için işveren aleyhine idari ya da adli makamlara başvurmak
18/d	Irk, renk, cinsiyet, medeni hâl, aile yükümlülükleri, hamilelik, doğum, din, siyasi görüş
18/e	Doğum izni sürelerinde işe gelmemek
18/f	Hastalık ya da kaza nedeniyle kanundaki bekleme süresi içinde geçici devamsızlık

Fesih yazılı yapılır, sebep açık ve kesin yazılır; davranış ya da verim nedenli fesihten önce savunma alınır. Ayrıntı fesih bildirimi ve savunma yazımızda.

İtiraz: önce arabulucu, sonra dava

Adım	Süre
Çalışan arabulucuya başvurur	Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay
Arabulucu süreci sonuçlandırır	Görevlendirmeden itibaren 3 hafta, zorunlu hâllerde en çok 1 hafta uzatma
Anlaşma yoksa dava açılır	Son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren 2 hafta

Taraflar anlaşırsa uyuşmazlık aynı süre içinde iş mahkemesi yerine özel hakeme de götürülebilir. 20. maddeye göre feshin geçerli bir nedene dayandığını ispat yükü işverendedir; çalışan feshin başka bir nedene dayandığını ileri sürerse bunu kendisi ispat eder. Süreç zorunlu arabuluculuk yazımızda.

Fesih geçersiz bulunursa

21. maddenin ilk fıkrası:

İşverence geçerli sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli olmadığı mahkemece veya özel hakem tarafından tespit edilerek feshin geçersizliğine karar verildiğinde, işveren, işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. İşçiyi başvurusu üzerine işveren bir ay içinde işe başlatmaz ise, işçiye en az dört aylık ve en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat ödemekle yükümlü olur.

Kararın ardından sıra şöyle işler:

1. Çalışanın başvurusu. Çalışan kesinleşen kararın tebliğinden itibaren 10 iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurur. Başvurmazsa fesih geçerli sayılır ve işveren yalnız bunun hukuki sonuçlarından sorumlu olur.
2. İşverenin kararı. İşveren başvurudan itibaren 1 ay içinde çalışanı işe başlatır ya da başlatmaz.
3. Ödemeler. Kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmayan süre için en çok 4 aylık ücret ve diğer haklar her durumda ödenir; işe başlatılmazsa buna 4–8 aylık işe başlatmama tazminatı eklenir.

Örnek hesap

Dava tarihindeki aylık ücreti 45.000 TL olan bir çalışan için işe iade kararının parasal yükü:

Kalem	Hesap	Tutar
Boşta geçen süre ücreti (en çok 4 ay)	4 × 45.000	180.000 TL
İşe başlatmama tazminatı, en az (4 ay)	4 × 45.000	180.000 TL
İşe başlatmama tazminatı, en çok (8 ay)	8 × 45.000	360.000 TL
İşe başlatılmazsa toplam (4 + 4 ile 4 + 8 ay)		360.000 – 540.000 TL

Tutarlar dava tarihindeki ücretle parasal olarak belirlenir; mahkeme ya da özel hakem işe başlatmama tazminatının tutarını 4 ile 8 ay arasında belirler. Kıdem ve ihbar tazminatı bu kalemlerin dışındadır ve ayrıca hesaplanır.

Mahsup kuralı. Çalışan işe başlatılırsa, fesihte peşin ödenmiş ihbar ücreti ve kıdem tazminatı bu ödemelerden düşülür. İşe başlatılmayan çalışana bildirim süresi verilmemiş ya da ihbar ücreti peşin ödenmemişse, bu süreye ait ücret ayrıca ödenir.

Arabuluculukta işe iade anlaşması

Taraflar arabuluculukta çalışanın işe başlatılması konusunda anlaşırsa, tutanakta üç bilginin yazılması zorunludur: işe başlatma tarihi, boşta geçen süre için ödenecek ücret ve hakların parasal tutarı, işe başlatılmazsa ödenecek tazminatın parasal tutarı. Biri eksikse anlaşma sağlanamamış sayılır. Çalışan kararlaştırılan tarihte işe başlamazsa fesih geçerli hâle gelir.

Vergi

Gelir Vergisi Kanunu'nun 25. maddesinin 1. bendi, İş Kanunu'na göre ödenen işe başlatmama tazminatını gelir vergisinden istisna sayar:

Ölüm, engellilik ve hastalık sebebiyle verilen tazminat ve yardımlar ile 25/8/1999 tarihli ve 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu uyarınca ödenen işsizlik ödeneği ve 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununa göre ödenen işe başlatmama tazminatı;

Sözleşmeyle değiştirilemez

21. maddenin işe başlatma, tazminat ve boşta geçen süreye ilişkin ilk üç fıkrası sözleşmelerle hiçbir şekilde değiştirilemez; aksi yöndeki sözleşme hükümleri geçersizdir.

Sık sorulan sorular

İş güvencesi için kaç çalışan gerekir? İşyerinde 30 ya da daha fazla çalışan; aynı işkolundaki işyerlerinin toplamı sayılır.

İşe iade davası ne zaman açılır? Önce fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurulur; anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren 2 hafta içinde dava açılır.

İşe başlatmama tazminatı kaç maaş? En az 4, en çok 8 aylık ücret. Tutarı mahkeme ya da özel hakem belirler.

Boşta geçen süre ücreti ne kadar? Kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmayan süre için en çok 4 aylık ücret ve diğer haklar.

İşe başlatmama tazminatından vergi kesilir mi? Gelir vergisinden istisnadır (GVK 25/1).

Kazanılan işe iade davasından sonra çalışan ne yapmalı? Kesinleşen kararın tebliğinden itibaren 10 iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmalıdır.

Hesaplayın

İşe iade riskini değerlendirirken kıdem ve ihbar tazminatını Kıdem & İhbar ekranında hesaplayabilirsiniz.