İşçi Alacaklarında Zorunlu Arabuluculuk: Kapsam ve Süreler

Kıdem ve ihbar tazminatı, fazla çalışma, yıllık izin ücreti gibi işçilik alacakları ile işe iade talebi için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Arabulucu başvuruyu 3 hafta içinde sonuçlandırır. Başvurmadan açılan dava, başka bir işlem yapılmadan usulden reddedilir. İş kazası ve meslek hastalığı tazminatları bu zorunluluğun dışındadır.

Hangi davalarda zorunlu?

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 3. maddesinin ilk fıkrası:

Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda, arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.

2023'te eklenen cümleyle bu alacak ve tazminatlara ilişkin itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da kapsama girdi.

Zorunlu arabuluculuk var	Zorunlu arabuluculuk yok
Kıdem ve ihbar tazminatı	İş kazasından doğan maddi ve manevi tazminat
Ücret ve fazla çalışma ücreti	Meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat
Yıllık izin ve genel tatil ücreti	Bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları
İşe iade talebi
Bu alacaklara ilişkin itirazın iptali, menfi tespit, istirdat

Zorunluluk iki yönlüdür: işverenin çalışandan alacağı için açacağı davada da önce arabulucuya gidilir.

Arabulucuya gitmeden dava açılırsa

Arabulucuya başvurulmadan açıldığı anlaşılan dava, herhangi bir işlem yapılmaksızın dava şartı yokluğundan usulden reddedilir. Davacı, anlaşma sağlanamadığını gösteren son tutanağın aslını ya da arabulucunun onayladığı örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır; eklemezse mahkeme tutanağın sunulması için bir haftalık kesin süre verir, süre kaçırılırsa dava yine usulden reddedilir.

Süreç ve süreler

Adım	Kural
Başvuru yeri	Karşı tarafın yerleşim yerindeki ya da işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosu
Arabulucunun seçimi	Büro listeden belirler; taraflar listedeki bir arabulucuda anlaşırsa o görevlendirilir
Sonuçlandırma	Görevlendirmeden itibaren 3 hafta; zorunlu hâllerde en çok 1 hafta uzatma
Yetki itirazı	Karşı taraf en geç ilk toplantıda, belgeleriyle
Zamanaşımı	Başvurudan son tutanağa kadar durur; hak düşürücü süre işlemez

Arabulucu; taraflara ulaşılamadığında, taraflar katılmadığında ya da görüşmeler anlaşmayla veya anlaşmazlıkla bittiğinde süreci sona erdirir ve son tutanağı düzenler. Görüşmelere taraflar bizzat, kanuni temsilcileri ya da avukatları aracılığıyla katılabilir; işverenin yazılı belgeyle yetkilendirdiği bir çalışanı da işvereni temsil edip son tutanağı imzalayabilir.

İşe iade davasında süre

İş Kanunu'nun 20. maddesine göre feshe itiraz eden çalışan, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurur. Anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren 2 hafta içinde iş mahkemesinde dava açabilir. İş güvencesinin şartları iş güvencesi ve işe iade yazımızda.

İlk toplantıya gelmemenin bedeli

Taraflardan birinin geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmaması sebebiyle arabuluculuk faaliyetinin sona ermesi durumunda toplantıya katılmayan taraf, son tutanakta belirtilir ve bu taraf davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur.

2024'te değişen cümleyle, gelmeyen taraf lehine Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen vekâlet ücretinin de yalnız yarısına hükmedilir. İki taraf da ilk toplantıya gelmezse, açılacak davada her taraf kendi yargılama giderini üstlenir.

Arabuluculuk ücreti

Taraflar anlaşırsa ücret, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit ödenir ve tarifedeki iki saatlik tutardan az olamaz. İşe iade görüşmesinde anlaşma olursa ücrete esas tutar, işe başlatmama tazminatı ile çalıştırılmayan süre için ödenecek ücret ve diğer hakların toplamıdır. Taraflara ulaşılamaz, görüşme yapılamaz ya da iki saatten kısa süren görüşme anlaşmasız biterse, iki saatlik ücreti Adalet Bakanlığı bütçesi karşılar.

İşveren için öneriler

• Daveti ciddiye alın. İlk toplantıya katılmamak, davada haklı çıkılsa bile masraf doğurur.
• Yetkili temsilci gönderin. Anlaşma yetkisi olan bir vekil ya da yazılı yetki verilmiş bir çalışan katılsın.
• Tutarları önceden hesaplayın. Kıdem, ihbar, izin ve fazla çalışma alacaklarını toplantıdan önce kalem kalem hesaplayın; tutanağa brüt ve net tutarları ayrı yazdırın.
• İşe iadede tarihi yazdırın. Anlaşma işe iade ile bitiyorsa işe başlatma tarihini ve parasal tutarları tutanakta açıkça gösterin.

Sık sorulan sorular

Kıdem tazminatı için önce arabulucuya gitmek zorunlu mu? Evet. Kıdem ve ihbar tazminatı dahil, kanuna ya da sözleşmeye dayanan bütün işçilik alacaklarında arabuluculuk dava şartıdır.

Arabuluculuk ne kadar sürer? Arabulucu görevlendirildikten sonra 3 hafta; zorunlu hâllerde en çok 1 hafta uzatılabilir.

İş kazası tazminatında arabuluculuk zorunlu mu? Hayır. İş kazası ve meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davaları kapsam dışındadır.

Arabuluculuk toplantısına gitmezsem ne olur? Geçerli mazeret yoksa davada haklı çıksanız bile karşı tarafın yargılama giderlerinin yarısından sorumlu olursunuz.

İşvereni arabuluculukta İK uzmanı temsil edebilir mi? Evet, işverenin yazılı belgeyle yetkilendirdiği çalışan işvereni temsil edebilir ve son tutanağı imzalayabilir.

Hesaplayın

Arabuluculuk görüşmesinden önce kıdem ve ihbar tazminatını Kıdem & İhbar ekranında hesaplayabilirsiniz.