Kısaca
- Haftalık 45 saati aşan çalışma fazla çalışmadır; her saati normal saat ücretinin %50 fazlasıyla ödenir.
- Sözleşmeyle haftalık süre 45 saatin altında belirlenmişse, bu süreyi aşan ve 45 saate kadar olan çalışma %25 zamla ödenir.
- Aylık ücretlinin saat ücreti brüt ücretin 225'e bölünmesiyle bulunur; 2026 asgari ücretinde 146,80 TL, fazla mesai saati 220,20 TL'dir.
- Fazla çalışmanın yıllık toplamı 270 saati geçemez ve işçinin onayı gerekir.
- İşçi isterse ücret yerine her fazla saat için 1 saat 30 dakika serbest zaman kullanabilir.
Bu yazıda (7 başlık)
Haftalık 45 saati aşan her çalışma saati fazla çalışmadır ve normal saat ücretinin %50 fazlasıyla ödenir. Sözleşmede haftalık süre 45 saatin altında belirlenmişse, o süreyi aşan ve 45 saate kadar olan saatler %25 zamlıdır. Fazla çalışma için işçinin onayı gerekir ve yıllık toplamı 270 saati geçemez.
Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma
Kural, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 41. maddesindedir. Fazla çalışma; ülkenin genel yararı, işin niteliği ya da üretimin artırılması gibi nedenlerle yapılabilir ve kanunda yazılı koşullarla haftalık kırk beş saati aşan çalışmadır.
| Çalışma | Ne zaman? | Saat ücreti |
|---|---|---|
| Fazla sürelerle çalışma | Sözleşmedeki haftalık süre (örneğin 40 saat) ile 45 saat arası | Normal saat ücretinin %25 fazlası |
| Fazla çalışma | 45 saati aşan her saat | Normal saat ücretinin %50 fazlası |
Denkleştirme yapılan işyerinde bir haftada 45 saatin aşılması tek başına fazla çalışma doğurmaz; belirleyici olan, denkleştirme dönemindeki haftalık ortalamanın normal süreyi geçip geçmediğidir.
Fazla mesai ücreti nasıl hesaplanır?
Her fazla çalışma saati için, normal çalışma ücretinin saate düşen tutarı yüzde elli artırılarak ödenir. Aylık ücretli çalışanda saat ücreti, aylık brüt ücretin 225'e bölünmesiyle bulunur: haftalık 45 saatlik düzende gün 7,5 saat, ay 30 gün sayılır.
Fazla mesai ücreti = aylık brüt ÷ 225 × 1,5 × fazla çalışma saati
Örnek: 2026 asgari ücreti
Asgari ücretin 2026 tutarı günde 1.101 TL, 30 günlük ayda 33.030 TL brüttür.
| Adım | Hesap | Tutar |
|---|---|---|
| Saat ücreti | 33.030 ÷ 225 | 146,80 TL |
| Fazla çalışma saat ücreti | 146,80 × 1,5 | 220,20 TL |
| 10 saat fazla çalışma | 220,20 × 10 | 2.202,00 TL (brüt) |
| Fazla sürelerle çalışma saat ücreti | 146,80 × 1,25 | 183,50 TL |
Fazla mesainin neti ne kadar?
Fazla çalışma ücreti ücret niteliğindedir; SGK primi, gelir vergisi ve damga vergisi kesilir ve ücret hesap pusulasında ayrı satırda gösterilir (md. 37). Asgari ücret vergi istisnası maaşta kullanıldığı için fazla mesainin vergisi çalışanın o ayki dilim oranından hesaplanır. Rakamlar Uzman Bordro hesap motoruyla hesaplanmıştır.
| Ocak 2026 | Asgari ücretli, 10 saat |
|---|---|
| Fazla mesai ücreti (brüt) | 2.202,00 TL |
| SGK + işsizlik primi (%15) | 330,30 TL |
| Gelir vergisi (%15) | 280,76 TL |
| Damga vergisi | 16,71 TL |
| Fazla mesainin neti | 1.574,23 TL |
| İşverene ek maliyet, 2 puanlık prim indirimiyle* | 2.680,93 TL |
* Mesaili ve mesaisiz ayın toplam işveren maliyeti arasındaki fark; SGK primi ayın toplam matrahından hesaplanır.
Aynı fazla mesainin neti yılın aylarına göre değişir, çünkü vergi dilimi birikmiş matraha bağlıdır. Brüt 60.000 TL alan bir çalışanın 20 saatlik fazla mesaisi 60.000 ÷ 225 × 1,5 × 20 = 8.000 TL brüttür:
| Ocak 2026 (%15) | Ağustos 2026 (%27) | |
|---|---|---|
| Fazla mesai ücreti (brüt) | 8.000,00 TL | 8.000,00 TL |
| Gelir vergisi | 1.020,00 TL | 1.836,00 TL |
| Fazla mesainin neti | 5.719,28 TL | 4.903,28 TL |
Fazla çalışma ücreti SGK tavanı hesabında da ücret sayılır: tavanı aşan kısmı sonraki aylara devretmez. Kural SGK tavan aşımı yazımızda.
Ücret yerine serbest zaman
Çalışan, zamlı ücret almak yerine bu saatleri izin olarak geri almayı seçebilir:
| Çalışılan 1 saat | Karşılığında serbest zaman |
|---|---|
| Fazla çalışma | 1 saat 30 dakika |
| Fazla sürelerle çalışma | 1 saat 15 dakika |
Hak edilen serbest zaman altı ay içinde, mesai saatleri içinde kullanılır ve ücretten bir şey düşülmez. Ücret mi serbest zaman mı sorusunun cevabını kanun çalışana bırakmıştır; işveren bunu kendi başına seçemez.
Sınırlar ve yasaklar
- İşçinin onayı: Fazla saatlerle çalışma için işçinin onayı alınmalıdır.
- Yılda en çok 270 saat: Bir yıldaki fazla çalışmanın toplamı iki yüz yetmiş saati aşamaz.
- Gece çalışması: 69. maddede tanımlanan gece çalışmasında fazla çalışma yaptırılamaz.
- Sağlık için süresi kısaltılan işler: 41. madde, sağlık nedenleriyle çalışma süresi kısaltılmış kısa ya da sınırlı süreli işlerde fazla çalışmayı yasaklar. Maddenin atıf yaptığı 63. madde fıkrası 2012'de 6331 sayılı Kanun'la kaldırıldı; sağlık kuralları bakımından daha az çalışılması gereken işler artık o Kanun'a dayanan yönetmelikle belirlenir.
- Yer altında maden işleri: Fazla çalışma yalnız zorunlu nedenler (md. 42) ve olağanüstü hâller (md. 43) için mümkündür. O durumda da haftalık 37,5 saati geçen her saatin ücreti en az %100 zamlı, yani iki katıdır.
Uygulamanın ayrıntısı 41. maddeye dayanılarak çıkarılan yönetmelikte düzenlenir.
Bordroda kontrol edilecekler
- Onay belgesini dosyalayın. Çalışanın fazla çalışmaya onay verdiği yazıyı özlük dosyasına koyun.
- Yıllık saati izleyin. Her çalışanın yıl içindeki fazla çalışma saatini takip edin; 270 saate yaklaşanları planlamada önceden fark edin.
- Serbest zaman bakiyesini tutun. Ücret yerine izin seçen çalışanın biriken saatlerini ve her birinin altı aylık son kullanma tarihini kaydedin.
Sık sorulan sorular
Fazla mesai ücreti nasıl hesaplanır? Aylık brüt ücret 225'e bölünerek saat ücreti bulunur, 1,5 ile ve fazla çalışılan saatle çarpılır. 2026 asgari ücretinde fazla mesainin saati 220,20 TL brüttür.
Fazla mesai yüzde kaç zamlı ödenir? Haftalık 45 saati aşan saatler %50 zamlı ödenir. Sözleşmedeki süre 45 saatin altındaysa o süre ile 45 saat arası %25 zamlıdır.
Yılda en fazla kaç saat fazla mesai yapılabilir? 270 saat. İşçinin onayı da gerekir.
Fazla mesaiden vergi ve SGK kesilir mi? Evet. Fazla mesai ücrettir; SGK primi, gelir vergisi ve damga vergisi kesilir.
Fazla mesai yerine izin kullanılabilir mi? Evet. İşçi isterse her fazla çalışma saati için 1 saat 30 dakika serbest zamanı altı ay içinde kullanabilir.
Hesaplayın
Fazla mesaili bir ayın bordrosunu ve 12 aylık etkisini Detaylı Maliyet ekranında saat girerek hesaplayabilirsiniz.
Kaynaklar
Bu yazı 06 Kasım 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre hazırlandı ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı kaynak Resmî Gazete’de yayımlanan düzenlemeler ve ilgili kurum duyurularıdır. Bir hata görürseniz bize yazın.