Gece Çalışması: 7,5 Saat Sınırı ve Vardiya Kuralları

İş Kanunu'na göre gece dönemi en geç akşam 8'de başlar, en erken sabah 6'da biter ve hiçbir durumda 11 saati geçmez. Bir işçinin gece çalışması 7,5 saati geçemez; gece çalışmasında fazla çalışma da yaptırılamaz. Turizm, özel güvenlik, sağlık ve petrol arama işlerinde ise işçinin yazılı onayıyla 7,5 saat aşılabilir.

"Gece" ne zaman başlar?

İş Kanunu'nun 69. maddesine göre:

Çalışma hayatında "gece" en geç saat 20.00'de başlayarak en erken saat 06.00'ya kadar geçen ve her halde en fazla onbir saat süren dönemdir.

Bazı işlerin niteliği ya da bölgelerin özellikleri nedeniyle gecenin başlangıcının daha erkene alınması, yaz ve kış saatlerinin ayarlanması gibi uygulama şekilleri yönetmelikle belirlenebilir.

7,5 saat sınırı ve istisnaları

Günlük çalışma denkleştirmeyle 11 saate çıkabilir; ama bu sürenin gece dönemine düşen bölümü 7,5 saati aşamaz. Kanun bu sınıra dört işte istisna tanır; hepsinde işçinin yazılı onayı şarttır:

İş	İstisnanın geldiği tarih
Turizm	2015 (6645 sayılı Kanun)
Özel güvenlik	2015 (6645 sayılı Kanun)
Sağlık hizmeti	2015 (6645 sayılı Kanun)
6491 sayılı Türk Petrol Kanunu kapsamındaki petrol araştırma, arama ve sondaj	2022 (7429 sayılı Kanun)

Sözlü kabul yeterli değildir; onay yazılı olmalıdır.

Gece çalışmasında fazla çalışma yasağı

Fazla çalışmayı düzenleyen 41. madde, gece çalışmasını fazla çalışma yapılamayacak işler arasında sayar. Gece postasındaki çalışan vardiyasını uzatarak ya da ardından ek saat yaparak fazla çalışma yapamaz.

Gece çalışmasına zam var mı?

Kanun gece çalışmasına genel bir ücret zammı öngörmez. 69. madde, bazı gece çalışmalarına fazla ücret ödenmesi usulünün yönetmelikle konabileceğini söyler; toplu iş sözleşmesi ya da iş sözleşmesi de gece zammı öngörebilir. Kararlaştırılan bir gece zammı ücret niteliğindedir; SGK primi, gelir vergisi ve damga vergisi kesilir.

Vardiya (posta) değişimi

Gece ve gündüz işletilen, nöbetleşe işçi postaları kullanılan işlerde:

• Haftalık dönüşüm: Bir hafta gece çalışan işçi, sonraki çalışma haftasında gündüz postasına geçer; postalar bu sırayla düzenlenir.
• İki haftalık dönüşüm: Postalar ikişer haftalık dönemlerle de değiştirilebilir.
• 11 saat dinlenme: Posta değiştiren çalışan, yeni postaya başlamadan önce aralıksız en az 11 saat dinlenmiş olmalıdır.

Örnek: çalışan bir haftayı 22.00–06.00 postasında bitirdi. Sabah 06.00'da biten son vardiyasından sonra 11 saat geçmeden yeni postaya başlatılamaz: aynı gün 08.00–16.00 gündüz postasına başlatmak kuralı çiğner, en erken başlangıç 17.00'dir.

Vardiya planında kontrol edilecekler

• Gece saatlerini ayrı sayın. 7,5 saat sınırı yalnız gece dönemine düşen saatlere uygulanır; vardiyanın bu kısmını ayrıca hesaplayın.
• Yazılı onay toplayın. Turizm, güvenlik, sağlık ve petrol işlerinde 7,5 saati aşan her gece düzeni için çalışanın imzalı onayını alın ve saklayın.
• Planlama aracına kural koyun. Vardiya planı 11 saatlik dinlenmeyi kendiliğinden denetlesin; kuralı çiğneyen plan kaydedilmesin.
• İSG mevzuatını unutmayın. Gece çalışanların sağlık muayeneleri ve bazı gruplar için gece çalışma yasakları iş sağlığı ve güvenliği mevzuatındadır.

Sık sorulan sorular

Gece çalışması kaç saat olabilir? En çok 7,5 saat. Turizm, özel güvenlik, sağlık ve petrol arama işlerinde işçinin yazılı onayıyla aşılabilir.

Gece saat kaçta başlar? Çalışma hayatında gece en geç 20.00'de başlar, en erken 06.00'da biter ve 11 saati geçemez.

Gece vardiyasında fazla mesai yapılabilir mi? Hayır. 41. madde gece çalışmasında fazla çalışmayı yasaklar.

Vardiya değişiminde kaç saat dinlenme gerekir? Kesintisiz en az 11 saat.

Hesaplayın

Gece zammı ya da vardiya primi içeren bir bordroyu Detaylı Maliyet ekranında ek ödeme olarak hesaplayabilirsiniz.