# Çalışan Verileri ve KVKK: Aydınlatma mı, Açık Rıza mı? Adres: https://www.uzmanbordro.com/blog/calisan-verileri-aydinlatma-ve-acik-riza Kategori: Kişisel Veriler · Yayın: 2026-11-06 · Güncelleme: 2026-11-06 > Bordro, SGK bildirimi ve ücret ödemesi çoğu zaman açık rızayla değil, KVKK'daki diğer hukuki sebeplerle işlenir. Aydınlatma metni ve bordro verileri. ## Kısaca - Kişisel veriler kural olarak açık rızayla işlenir; ancak kanunda sayılan yedi hâlden biri varsa açık rıza aranmaz. - Bordro, SGK bildirimi ve iş sözleşmesinin ifası gibi İK işlemleri çoğu zaman kanuni yükümlülük ve sözleşmenin ifası sebeplerine dayanır. - Kanuni bir sebebe dayanan işlemi ayrıca açık rızaya bağlamak, rıza geri alındığında işlemi dayanaksız gösterme riski taşır. - Hangi sebeple işlenirse işlensin, veri toplanırken çalışana aydınlatma yapılır; aydınlatma onay almak demek değildir. - Veriler belirli ve meşru amaçla, ölçülü ve gerektiği süre kadar işlenmelidir. İK'nın işlediği verilerin büyük kısmı için çalışandan **açık rıza almak gerekmez**: bordro, SGK bildirimi ve ücretin ödenmesi gibi işlemler Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun saydığı diğer hukuki sebeplere, özellikle **kanuni yükümlülüğe** ve **sözleşmenin ifasına** dayanır. Buna karşılık her durumda veri toplanırken çalışana **aydınlatma** yapılır: kimin, hangi amaçla, kime aktararak veri işlediği anlatılır. ## Temel kavramlar 6698 sayılı Kanun'un 3. maddesindeki tanımların İK'daki karşılıkları: | Kavram | Kanundaki anlamı | İK'da | |---|---|---| | Kişisel veri | Kimliği belirli ya da belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgi | Ad, T.C. kimlik numarası, ücret, IBAN | | İlgili kişi | Kişisel verisi işlenen gerçek kişi | Çalışan, aday, eski çalışan | | Veri sorumlusu | İşleme amaçlarını ve araçlarını belirleyen, veri kayıt sisteminden sorumlu kişi | İşveren | | Veri işleyen | Veri sorumlusunun verdiği yetkiyle onun adına veri işleyen kişi | Bordro hizmeti veren mali müşavir, İK yazılımı sağlayıcısı | | Açık rıza | Belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan rıza | Gönüllü bir yan hak programına katılım onayı | ## Genel ilkeler 4. madde her işlemde uyulacak beş ilkeyi sayar: > a) Hukuka ve dürüstlük kurallarına uygun olma. > b) Doğru ve gerektiğinde güncel olma. > c) Belirli, açık ve meşru amaçlar için işlenme. > ç) İşlendikleri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olma. > d) İlgili mevzuatta öngörülen veya işlendikleri amaç için gerekli olan süre kadar muhafaza edilme. Ölçülülük ilkesi İK'da en sık çiğnenen ilkedir: bordro için gerekmeyen bir bilgiyi işe giriş formunda istemek, amaçla bağlantılı ve sınırlı olma şartına aykırıdır. ## Açık rıza her zaman gerekmez 5. maddenin ilk fıkrası kuralı koyar: kişisel veriler ilgili kişinin açık rızası olmadan işlenemez. İkinci fıkra ise açık rızanın aranmadığı yedi hâli sayar: | Hukuki sebep (5/2) | İK'dan olası örnek | |---|---| | a) Kanunlarda açıkça öngörülmesi | SGK işe giriş bildirgesindeki bilgiler | | b) Rıza açıklayamayan kişinin hayatı ya da beden bütünlüğü için zorunluluk | İşyerinde bilinci kapalı çalışanın bilgilerinin sağlık ekibine verilmesi | | c) Sözleşmenin kurulması ya da ifasıyla doğrudan ilgili olması | Ücretin ödenmesi için IBAN | | ç) Veri sorumlusunun hukuki yükümlülüğü | Bordro, muhtasar ve prim hizmet beyannamesi kayıtları | | d) İlgili kişinin kendisinin alenileştirmesi | Çalışanın herkese açık profesyonel profilindeki unvanı | | e) Bir hakkın tesisi, kullanılması ya da korunması için zorunluluk | İş davasında savunma için puantaj ve bordroların kullanılması | | f) Temel hak ve özgürlüklere zarar vermemek kaydıyla meşru menfaat | Güvenlik için makul ölçüde işyeri giriş kayıtları | Örnekler hukuki sebeplerin İK'daki olası karşılıklarıdır; her somut işlemde sebebin gerçekten uyup uymadığı ayrıca değerlendirilmelidir. **Pratik sonuç.** Kanuni yükümlülüğe ya da sözleşmenin ifasına dayanan bir işlem için ayrıca açık rıza istemek gerekmez. Böyle bir işlemi rızaya bağlamak, çalışan rızasını geri aldığında işlemin dayanaksız kalmış gibi görünmesi sorununu da doğurur. ## Bordrodaki veriler ve hukuki sebepleri | Bordrodaki veri | Olası hukuki sebep | |---|---| | Ad, T.C. kimlik numarası, SGK sicil bilgisi | Kanuni yükümlülük (SGK bildirimleri, vergi beyannameleri) | | Brüt ücret, kesintiler, gelir vergisi matrahı | Kanuni yükümlülük | | IBAN | Sözleşmenin ifası (ücretin ödenmesi) | | İcra kesintisi | Kanuni yükümlülük (icra dairesinin yazısı) | | Engellilik derecesi, sendika aidatı, rapor günleri | Özel nitelikli veri; 6. maddedeki şartlar aranır | Son satırdaki veriler sağlık ve sendika üyeliği bilgisi taşıdığı için daha sıkı kurallara tabidir; ayrıntı [özel nitelikli veriler yazımızda](/blog/ozel-nitelikli-veriler-saglik-raporu). ## Aydınlatma yükümlülüğü Hukuki sebep ne olursa olsun, 10. maddeye göre veri elde edilirken ilgili kişiye bilgi verilir: > Kişisel verilerin elde edilmesi sırasında veri sorumlusu veya yetkilendirdiği kişi, ilgili kişilere; > a) Veri sorumlusunun ve varsa temsilcisinin kimliği, > b) Kişisel verilerin hangi amaçla işleneceği, > c) İşlenen kişisel verilerin kimlere ve hangi amaçla aktarılabileceği, > ç) Kişisel veri toplamanın yöntemi ve hukuki sebebi, > d) 11 inci maddede sayılan diğer hakları, > konusunda bilgi vermekle yükümlüdür. Aydınlatma bir onay değildir; çalışanın "rıza" imzasını gerektirmez. Ancak yapıldığını ispat edebilmek için yazılı ya da elektronik bir iz bırakmak yararlıdır. ## İK için kontrol listesi - **Ayrı metinler hazırlayın.** Aday ve çalışan için ayrı aydınlatma metni yazın; özgeçmiş toplanan her kanalda aday metnini görünür kılın. - **Envanter tutun.** Her veri türü için hukuki sebebi bir veri envanterine yazın; açık rızayı yalnız gerçekten gereken işlemlere ayırın. - **Veri işleyenle sözleşme yapın.** Bordro ya da İK yazılımı sağlayıcısıyla veri güvenliğine ilişkin yazılı sözleşme imzalayın. - **Formları sadeleştirin.** İşe giriş formunda bordro ve SGK işlemleri için gerekmeyen bilgileri istemeyin. ## Sık sorulan sorular **Bordro için çalışandan açık rıza almak gerekir mi?** Genellikle hayır. Bordro ve SGK işlemleri kanuni yükümlülüğe, ücretin ödenmesi sözleşmenin ifasına dayanır. **Aydınlatma metni ile açık rıza aynı şey mi?** Hayır. Aydınlatma bilgi vermektir ve her durumda yapılır; açık rıza ise belirli bir işleme özgür iradeyle verilen onaydır. **Aydınlatma metninde neler bulunur?** Veri sorumlusunun kimliği, işleme amacı, verilerin kimlere ve hangi amaçla aktarılabileceği, toplama yöntemi ve hukuki sebebi, ilgili kişinin hakları. **Bordro hizmeti veren firma veri sorumlusu mudur?** Genellikle veri işleyendir: işveren adına ve onun verdiği yetkiyle veri işler. Veri sorumlusu işverendir. ## Kaynaklar 1. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, madde 3, 4, 5, 6 ve 10 — https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6698&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 --- Kaynak: Uzman Bordro (uzmanbordro.com). Bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı kaynak Resmî Gazete'de yayımlanan düzenlemelerdir.